... ... Muzeum Archeologiczne w Valletcie cz.2 – grobowce – Podróżować to żyć
1 lutego, 2024

Podróżować to żyć

Mój blog o podróżowaniu.

Muzeum Archeologiczne w Valletcie cz.2 – grobowce

Ten wpis będzie przedmową do zagadnień związanych z najbardziej chyba intrygującymi budowlami, jakie zostały odkryte na Malcie - z megalitycznymi świątyniami. Zanim jednak o nich się rozpiszemy, wkroczymy w podziemny świat grobowców.

Epoka Świątyń przypada na okres znanej wszystkim epoki miedzi. Na Malcie nie znaleziono jednak żadnej miedzi, znaleziono natomiast wiele megalitycznych świątyń. Nazwa epoki jest zatem dla Malty tak unikatowa, jak same budowle. Mówimy tu o okresie 4100 p.n.e. – 2500 p.n.e.

Okres świątyń został usystematyzowany również za pomocą stylu ceramiki. Co ciekawe, pierwszą ceramikę przypisywaną do epoki świątyń znaleziono nie w świątyni, lecz w miejscu pochówku. I mówimy tutaj o grobowcach z Zebbug. Do samych świątyń powrócimy w kolejny wpisie.

Grobowce z Zebbug

Zebbug to miejscowość znajdująca się mniej więcej w centrum wyspy. Odkryto w tym miejscu pięć grobowców, w których pochowano 65 ciał. Jak taki grobowiec wyglądał?

Grobowiec składał się z owalnej komory i lejka z otworem na zewnątrz, przez który wkładano ciało zmarłego. Oprócz szkieletów w grobowcach znaleziono ceramikę, prymitywne narzędzia oraz wisiorki. Co nam to mówi? Otóż, że ludzie ci wierzyli w życie pozagrobowe. Wierzyli, że zmarli się odrodzą, a przedmioty pochowane razem z nimi mogą okazać się użyteczne w kolejnym życiu.

Ceramikę z tego okresu charakteryzują bliżej nieokreślone, nacięte linie, których znaczenie ciężko wyjaśnić. Do kolorowania ceramiki używano czerwonej ochry, a kształt naczyń przypominał kształt gruszki.

Uwagę przykuwa kawałek skały z wyrzeźbioną na niej głową. A przynajmniej w rzeźbie da się zauważyć coś na kształt nosa i ust. Kim była ta postać? Podobną znaleziono na Gozo, w miejscu o nazwie Xaghra Circle, nieopodal megalitycznej świątyni Ggantija. Xaghra Circle to miejsce pochówku. Dlatego też postać utożsamiana jest ze strażnikiem grobowca/ grobu/ zmarłego.

Pierwsze grobowce składały się z pojedynczych komór, które z czasem stawały się większe i bardziej złożone, by ostatecznie zapewnić miejsce na pochówki zbiorowe. Najbardziej złożonym kompleksem, który ponadto łączy miejsce pochówku z miejscem kultu, jest niewątpliwie Hal-Saflieni Hypogeum.

Hypogeum

Hal-Saflieni Hypogeum zostało odkryte przez przypadek. Był rok 1902. Ekipa budowlana pracowała nad utworzeniem nowego osiedla, kiedy jeden z pracowników wpadł przez otwór do komnaty Hypogeum. Do tego czasu większość domów była ukończona i przygotowana do zamieszkania. W konsekwencji górna kondygnacja obiektu uległa nieodwracalnym zniszczeniom. Pod koniec 1903 roku teren stał się własnością publiczną, a prace wykopaliskowe trwały do 1911 roku.

Podczas wykopalisk odkryto szkielety, które pozwoliły oszacować, że w tym miejscu pochowano około 7000 osób. Obiekt był prawdopodobnie użytkowany przez około 1000 lat. W miarę upływu czasu sukcesywnie się rozrastał, by ostatecznie uzyskać formę 3-poziomowego arcydzieła. Hypogeum to miejsce pochówku, składające się z grobowców, ale też jednocześnie miejsce kultu z komnatą wyroczni (miejsce „najświętsze ze świętych”). Ściany podziemnych komnat dekorowane były z użyciem czerwonej ochry. Charakteryzują je zdobienia i elementy artystyczne oraz architektoniczne typowe dla świątyń – o tym będzie mowa za chwilę.

Hypogeum udostępnione jest do zwiedzania, jednak bilet najlepiej rezerwować z dużym (nawet kilkumiesięcznym) wyprzedzeniem na stronie Hypogeum. Codziennie odbywa się 7 wizyt z przewodnikiem, a w każdej może wziąć udział maksymalnie 10 osób. Jeśli jednak ktoś przybył na wyspę i nie zarezerwował wizyty – nie wszystko stracone. Każdego dnia sprzedawana jest pula biletów „na ostatnią chwilę”. Są one droższe, jednak umożliwiają wizytę tym, którzy się „zagapili”. Bilety sprzedawane są na godzinę 12:00 oraz 16:00 dnia kolejnego i można je nabyć w porcie St Elmo w Valletcie oraz w Muzeum Archeologicznym w Cytadeli na Gozo.

Xaghra Circle

Pozostając wciąż w temacie pochówków, przenosimy się na Gozo, do Xaghra Circle. O ile wspomniane Hypogeum jest miejscem stworzonym przez człowieka od A do Z, to Xaghra Circle wykorzystuje naturalną jaskinię. Podczas wykopalisk odkryto w tym miejscu bardzo ciekawe artefakty: figurkę bliźniaków, figurkę siedzącej kobiety czy też „szefów” (o figurkach będzie mowa później), jednak w tym miejscu pozwolę sobie nawiązać jedynie do znaleziska pozostającego w związku z samym aktem pochówku. I mam tutaj na myśli skamielinę – dwa ciała, a raczej dwa szkielety wrośnięte w skałę w pozycji embrionalnej.

Co nam to znalezisko mówi? Mówi nam, że ludzie ci wierzyli w to, że życie zatacza koło. Tak, jak niemowlę w łonie matki przyjmuje pozycję embrionalną, tak samo należy złożyć ciało do ziemi, by mogło odrodzić się na nowo. Tzw. krąg życia.

Teraz z miejsc podziemnego pochówku oraz kultu religijnego przenosimy się na powierzchnię, do świątyń.


Jeśli podoba Ci się moja twórczość, jeśli uważasz wskazówki za przydatne lub po prostu miło spędziłeś tu czas, postaw mi wirtualną kawę: https://www.buymeacoffee.com/wycieczkomania – to zawsze dodaje skrzydeł i robi się ciepło na serduchu. Dziękuję!