Skąd wziął się język maltański?

Maltański jest językiem semickim, spokrewnionym między innymi z arabskim i hebrajskim. Jednocześnie znajdziemy w nim mnóstwo słów pochodzących z sycylijskiego, włoskiego, a później również angielskiego. Skąd wzięło się takie połączenie?

Czym jest język semicki?

Języki dzielimy na rodziny. Język polski, czeski czy słowacki należą do języków słowiańskich. Mają wspólne korzenie i dlatego znajdziemy między nimi wiele podobieństw.

Tak samo istnieje rodzina języków semickich. Należą do niej między innymi arabski, hebrajski, aramejski i właśnie maltański.

Maltański nie jest więc odmianą włoskiego ani mieszanką włoskiego z arabskim. Jest językiem semickim, który przez setki lat rozwijał się pod bardzo silnym wpływem języków europejskich.

Żeby zrozumieć, jak do tego doszło, trzeba cofnąć się o ponad tysiąc lat.

Jak porozumiewano się na Malcie w starożytności?

Malta przez wieki przechodziła z rąk do rąk. Byli tutaj Fenicjanie i Kartagińczycy, później Rzymianie, a następnie Bizantyjczycy.

Z inskrypcji i innych źródeł wiemy, że w różnych okresach obecne były tutaj między innymi języki punicki, łaciński i grecki.

Znacznie trudniej odpowiedzieć na pytanie, jakim językiem na co dzień mówiła większość mieszkańców, szczególnie w ostatnich stuleciach przed podbojem arabskim. Sam fakt, że znajdujemy na Malcie inskrypcje w danym języku, nie oznacza jeszcze, że posługiwała się nim cała ludność.

Dla historii współczesnego języka maltańskiego kluczowa zmiana nastąpiła dopiero w średniowieczu.

W 870 roku Maltę zdobyli Arabowie.

I to właśnie okres arabski dał początek językowi, z którego rozwinął się dzisiejszy maltański.

Wraz z nowymi mieszkańcami i władcami na wyspach pojawił się język arabski.

Malta nie była jednak odizolowana. Była silnie związana z pobliską Sycylią, która również znajdowała się wówczas pod panowaniem muzułmańskim.

Na Maltę przybywali także arabskojęzyczni osadnicy właśnie z Sycylii. Mówili miejscową odmianą arabskiego, która rozwinęła się tam podczas panowania muzułmańskiego. Dzisiaj nazywamy ją siculo-arabic, czyli arabsko-sycylijską.

I właśnie ta średniowieczna odmiana arabskiego zakorzeniła się na Malcie i stała się bezpośrednim przodkiem języka maltańskiego.

Później wydarzyło się jednak coś bardzo ciekawego. Na Sycylii język arabski z czasem zanikł. Na Malcie przetrwał.

Dlaczego arabski nie zniknął z Malty razem z Arabami?

W 1091 roku na Maltę przybyli Normanowie. Wyspy stopniowo wracały do świata chrześcijańskiej Europy, a ich związki z Sycylią i południowymi Włochami stawały się coraz silniejsze.

Można byłoby więc oczekiwać, że język arabski zostanie wyparty przez sycylijski albo później włoski.

Tak się jednak nie stało. Zmieniały się władze i języki używane przez administrację czy wyższe warstwy społeczeństwa, ale mieszkańcy nadal posługiwali się na co dzień swoim językiem.

Język przetrwał więc zmianę władców i zaczął rozwijać się własną drogą.

Maltański nie został zastąpiony przez włoski. Zaczął go wchłaniać.

Przez następne stulecia Malta pozostawała bardzo silnie związana z Sycylią i Włochami.

Sycylijski, później włoski, a także łacina były używane między innymi w administracji, kulturze, Kościele i piśmiennictwie. Miejscowa ludność nadal jednak mówiła swoim językiem.

W efekcie do maltańskiego trafiała ogromna liczba słów sycylijskich i włoskich.

Język nie został więc zastąpiony. Zmieniał się, przejmując słownictwo kolejnych języków, z którymi mieszkańcy Malty mieli kontakt. Ten proces trwał przez setki lat.

Później przyszli Brytyjczycy.

W 1800 roku Malta znalazła się pod brytyjską protekcją, a w 1813 roku formalnie stała się brytyjską kolonią. Pozostała nią aż do uzyskania niepodległości w 1964 roku.

Do maltańskiego zaczęła więc trafiać kolejna warstwa słownictwa – tym razem angielskiego.

Angielski również nie wyparł maltańskiego. Zaczął funkcjonować obok niego i wpływać na jego rozwój. Ten wpływ doskonale widać również dzisiaj.

Czym więc właściwie jest współczesny język maltański?

Maltański jest odrębnym językiem semickim, którego bezpośrednim przodkiem była średniowieczna odmiana arabskiego używana na Sycylii i Malcie.

Przez kolejne stulecia zmieniał się razem z historią wysp. Wchłonął ogromną ilość słownictwa sycylijskiego i włoskiego, a później również angielskiego.

Dlatego dzisiejszy maltański jest tak ciekawy – jego historia odzwierciedla kolejne epoki w dziejach Malty.

Jest jeszcze jedna rzecz, która czyni maltański wyjątkowym.

Maltański zapisujemy alfabetem łacińskim, czyli tym samym, którego używamy w języku polskim, włoskim czy angielskim.

Został on jednak uzupełniony o litery i znaki potrzebne do zapisania charakterystycznych maltańskich dźwięków. Stąd między innymi ċ, ġ, ħ, għ i ż.

Maltański jest również jedynym językiem semickim będącym językiem urzędowym Unii Europejskiej.

Przetrwał zmiany władców, setki lat kontaktów z innymi językami i ogromne przemiany samej Malty. Jednocześnie przez cały ten czas zmieniał się razem z mieszkańcami wysp.

I tak powstał język, którym Maltańczycy posługują się dzisiaj.