... ... Tajemnica maltańskich balkonów – Podróżować to żyć
8 lipca, 2024

Podróżować to żyć

Mój blog o podróżowaniu.

Tajemnica maltańskich balkonów

Spacerując ulicami Malty wzrok przykuwają maltańskie drewniane, kolorowe balkoniki. Nazywane są one tutaj „gallarija„. Zapewne nieraz zastanawialiście się, skąd taki pomysł i jaki cel ma tworzenie takich całkiem zabudowanych balkonów? W dzisiejszym wpisie nieco przybliżymy Wam temat.

Historia maltańskich balkonów

Najprawdopodobniej pochodzą one od arabskich Muxarabiji („Mashrabiya”) z okresu późnego średniowiecza, gdzie były one po prostu drewnianą ramą zasłaniającą okno, dającą widzowi możliwość patrzenia bez bycia widzianym. Muxarabija wywodzi się z Afryki Północnej. Dla arabskich kobiet było to okno na świat w czasach, gdy nie wolno im było spotykać się ze światem zewnętrznym.

Idea maltańskiej gallariji wprawdzie daleko odbiega od arabskiej muxarabiji, która dosłownie propagowała ukrywanie się przed światem, jednak to właśnie w niej upatruje się korzenie samej konstrukcji. Maltańskie kobiety przecież nie musiały się ukrywać, choć faktem jest, że dawniej bywały przede wszystkim gospodyniami domowymi, które większość czasu spędzały w swoich mieszkaniach i domach. Maltańskie balkoniki były na tyle malutkie, by pomieścić tam krzesełko, z którego kobiety mogły spoglądać w dół delektując się wpadającą przez okienko bryzą. Ale nie o tym mowa. Maltańskie balkony gloryfikują prestiż.

Trend na zabudowane drewniane balkony rozpoczął się w Valletcie pod koniec XVII wieku i szybko stał się symbolem społecznej pozycji właściciela. W miejscu, gdzie drewno było dobrem luksusowym, tylko nieliczni mogli sobie pozwolić na taką zabudowę. Uważa się, że najwcześniej wybudowane balkony to te, które zdobią boczną część Pałacu Wielkiego Mistrza (1741 rok) oraz balkon Palazzo Bonici ukończony w 1739 roku dla księdza Don Filippo Bonici – obecnie jest częścią Teatru Manoela. Kolejno balkony budowano w Mdinie, a do wiosek balkoniki dotarły w XVIII wieku.

Przez wiele lat balkony pełniły ważne role socjologiczne, w szczególności determinując różnice klas. Balkon mógł w sposób jednoznaczny określać pozycję społeczną właściciela domu lub pałacu. Panował również zwyczaj, zgodnie z którym po wyborach Wielcy Mistrzowie stawali na swych balkonach i zasypywali mieszkańców monetami w geście, który miał oznaczać początek nowej ery dobrobytu.

W przypadku Valletty bogato zdobione balkony służyły także innemu celowi. Jednym z przepisów budowlanych ustanowionych przez rycerzy dla nowego miasta było to, że bloki musiały posiadać na rogach jakieś rzeźbiarskie ornamenty

Te ozdoby miały różne formy. Były to albo nisze z religijnymi obrazami, monumentalnymi posągami i gzymsami albo właśnie balkony. 

Balkony były pierwotnie wycenione na podstawie szerokości. Każdy balkon składa się z pojedynczych paneli nazywanych „purtella„. Im szerszy balkon, tym więcej purtelli jest potrzebnych, co ostatecznie zwiększa cenę wykonania balkonu.

Groteskowe twarze

Architektonicznym rozwiązaniem podtrzymującym balkony były kamienne wsporniki ustawiane w szeregu pod kątem prostym do ściany, na której spoczywał balkon. Owe wsporniki nazywane są „saljaturi„. Były one często bogato zdobione.

Intrygującym aspektem wielu saljaturi są wyryte na nich groteskowe twarze z niepokojącymi wyrazami. Są to często groźne, wręcz odpychające i niegodziwe, o napiętym wyrazie, czasami graniczącym z burleską. Te dziwne motywy miały jednak swoje znaczenie. Wierzono, że odstraszają one zło. Wierzenie, że takie maski mogą zniechęcić ludzi o złych intencjach do rzucania złych zaklęć, sięga tysięcy lat wstecz i pochodzi z czasów klasycznych. Wiara przetrwała w średniowieczu i rozprzestrzeniła się po całej Europie.

Współczesne wykorzystanie balkonów

Część współcześnie istniejących balkonów zamknięto ze względów praktycznych, a nie tylko estetycznych. Wraz ze wzrostem populacji Malty, zwłaszcza w Valletcie, ludzie odkryli, że zaczyna brakować im miejsca.

Zamknięcie balkonów i zaciemnienie okien sprawiło, że pomieszczenie to można było wykorzystać jako część domu.

Do dziś balkony są częścią maltańskiego stylu życia. Są medium, przez które wyraża się religijny i parafialny zapał. W święta religijne zdobią je zasłony, lampki i wizerunki świętych. Z bardziej praktycznego punktu widzenia – służą jako miejsce, gdzie można przysiąść w upalny dzień, otwierając okna po przeciwnej stronie, co daje upragniony przewiew. W dawnych czasach często można było zobaczyć pranie suszące się na balkoniku. Ta praktyka jest nadal żywa na niektórych obszarach, szczególnie tam, gdzie podzielono duże stare domy i nie wszyscy mieszkańcy mają dostęp do dachu.

Tradycyjnie kolory były różne: od czerwonego przez niebieski po granatowy czy fioletowy, wyrażając indywidualizm właścicieli domów. Jednak zieleń, tak powszechna w wielu miejscach Valletty, była uważana za kolor „statusowy”. Obecnie można spotkać wszystkie kolory tęczy ?


Może Cię zainteresuje: